Không chỉ để lại dấu ấn trong những năm tháng đấu tranh cách mạng đầy gian khổ, cụ Nguyễn Lợi còn có mối liên hệ đặc biệt với lịch sử hình thành và phát triển của Trường Công nhân Cơ khí Vinh – tiền thân của Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vinh ngày nay. Những đóng góp của cụ là một phần đáng trân trọng trong truyền thống cách mạng và truyền thống đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật của nhà trường.

Dấu ấn của người cán bộ cách mạng trong cao trào 1930–1931

     Trong cao trào cách mạng 1930 –1931, khu vực Vinh – Bến Thủy là một trong những địa bàn đấu tranh sôi nổi, có phong trào công nhân phát triển mạnh. Với vai trò là một cán bộ cách mạng cốt cán, cụ Nguyễn Lợi đã tham gia hoạt động, xây dựng cơ sở và tổ chức phong trào công nhân, nông dân trên địa bàn.

     Cụ từng tham gia, chr đạo các cuộc họp, hội nghị quan trọng của tổ chức Đảng ở Vinh – Bến Thủy và Xứ ủy Trung Kỳ. Tại những cuộc họp này, các cán bộ cách mạng đã trao đổi, thống nhất chủ trương, phương thức tổ chức và lãnh đạo quần chúng đấu tranh, chuẩn bị cho những cuộc biểu tình lớn trong cao trào cách mạng.

    Một trong những dấu mốc đáng chú ý là hội nghị tại Cồn Mô vào tháng 4 năm 1930, với sự tham gia của các đồng chí như Lê Mao, Lê Viết Thuật, Nguyễn Phong Sắc và cụ Nguyễn Lợi. Những cuộc bàn bạc, chuẩn bị ấy góp phần tạo nên khí thế đấu tranh mạnh mẽ của công nhân và nhân dân Vinh – Bến Thủy trong những tháng tiếp theo.

    Đặc biệt, cụ Nguyễn Lợi được nhắc đến với vai trò trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo phong trào đấu tranh của công nhân Nhà máy Diêm Bến Thủy, đồng thời phối hợp với lực lượng nông dân ở các vùng lân cận. Trong cuộc biểu tình nhân ngày Quốc tế Lao động 1/5/1930, phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân đã thể hiện rõ tinh thần đoàn kết, ý chí đấu tranh và sức mạnh của quần chúng khi được tổ chức, giác ngộ và lãnh đạo.

    Những hoạt động ấy không chỉ có ý nghĩa đối với phong trào cách mạng ở Vinh – Bến Thủy mà còn góp phần làm nên khí thế mạnh mẽ của cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh – một trong những phong trào cách mạng tiêu biểu trong những năm đầu của Đảng.

Kiên trung trước thử thách, gian nguy

     Con đường hoạt động cách mạng trong những năm 1930–1931 là con đường đầy hiểm nguy. Thực dân Pháp và bộ máy tay sai ráo riết truy lùng, đàn áp các cơ sở cách mạng. Nhiều cán bộ, đảng viên bị bắt, bị tra tấn và hy sinh.

     Đến tháng 12 năm 1931, trước sự khủng bố gắt gao của chính quyền thực dân, một số cơ sở cách mạng bị phá vỡ. Hoạt động của cơ quan Xứ ủy Trung Kỳ cũng bị lộ, và cụ Nguyễn Lợi bị địch bắt.

     Việc bị bắt trong hoàn cảnh ấy là một thử thách nghiệt ngã đối với người chiến sĩ cách mạng. Tuy nhiên, chính những năm tháng gian lao, khốc liệt đó đã góp phần làm sáng rõ phẩm chất của lớp cán bộ cách mạng tiền bối: kiên định với lý tưởng, đặt lợi ích của cách mạng và của nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.

Từ người chiến sĩ cách mạng đến người hiệu trưởng đầu tiên của Trường đào tạo công nhân kỹ thuật

    Một dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời hoạt động của cụ Nguyễn Lợi là sau này cụ trở thành vị hiệu trưởng đầu tiên của Trường Công nhân Cơ khí Vinh, cơ sở đào tạo có vai trò quan trọng trong lịch sử phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật của Nghệ An và là tiền thân của Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vinh ngày nay.

    Theo lời kể của Cố thầy giáo Trần Minh Tiến, nguyên Trưởng phòng Tổng hợp – Hành chính và thầy giáo Phan Trị - Nguyên trưởng phòng Tổ chức Cán bộ của nhà trường, đã có thời điểm tại Quỳ Hợp, trong giai đoạn khó khăn của chung của đất nước, của tỉnh nhà, không đủ lương thực Nhà trường đứng trước nguy cơ giải thể. Trong hoàn cảnh đó, với trách nhiệm của người đứng đầu, hiệu trưởng Nguyễn Lợi đã trực tiếp ra Hà Nội gặp Trung ương, đặc biệt gặp đồng chí đồng chí Nguyễn Duy Trinh, khi đó là Bộ trưởng Bộ Ngoai giao (đồng chí Nguyễn Duy Trinh là người được Cụ Nguyễn Lợi giới thiệu vào Đảng) để đề nghị cùng tác động giữ lại nhà trường.

    Với nhận thức và tư duy của một người cộng sản, Cụ khẳng định chiến tranh sẽ kết thúc, lúc đó rất cần đội ngũ giáo viên đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật phục vụ đất nước sau chiến tranh. Với trường Công nhân kỹ thuật Vinh (nay là trường Đai học Công nghệ Kỹ thuật Vinh) đang có một đội ngũ giáo viên lành nghề, tâm huyết và đảm đương được nhiệm vụ xây dựng đất nước.

     Đề xuất của cụ không đơn thuần là bảo vệ sự tồn tại của một cơ sở giáo dục. Đó còn là một cách nhìn có tầm chiến lược: vừa đào tạo đội ngũ công nhân kỹ thuật, vừa tổ chức sản xuất cơ khí để phục vụ nhiệm vụ của đất nước trong những năm chiến tranh chống Mỹ, cứu nước.

     Nếu câu chuyện này được đặt trong dòng chảy lịch sử của nhà trường, có thể thấy một giá trị rất đáng trân trọng: ngay từ những ngày đầu, giáo dục nghề nghiệp và đào tạo kỹ thuật đã gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của đất nước. Nhà trường không chỉ đào tạo con người có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp mà còn hướng tới phục vụ sản xuất, phục vụ xã hội và đóng góp trực tiếp vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

     Đó cũng là một trong những nền tảng quan trọng hình thành nên truyền thống đào tạo gắn với thực tiễn, học đi đôi với hành, nhà trường gắn với doanh nghiệp và nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của nhà trường qua nhiều thế hệ.

Từ truyền thống cách mạng đến trách nhiệm của thế hệ hôm nay

    Lịch sử của một trường đại học không chỉ được tạo nên bởi những tòa nhà, phòng học, chương trình đào tạo hay những thành tích trong từng giai đoạn. Lịch sử ấy trước hết được tạo nên bởi con người, lý tưởng, trách nhiệm và những lựa chọn có ý nghĩa đối với sự tồn tại, phát triển của nhà trường.

    Cuộc đời hoạt động cách mạng của cụ Nguyễn Lợi và những đóng góp của cụ trong giai đoạn đầu xây dựng Trường Công nhân Cơ khí Vinh là một minh chứng tiêu biểu.

    Từ người cán bộ cách mạng hoạt động giữa cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh đến người hiệu trưởng đứng trước nhiệm vụ bảo vệ sự tồn tại của một cơ sở đào tạo kỹ thuật, ở cụ Nguyễn Lợi có sự thống nhất của một phẩm chất: luôn đặt lợi ích của đất nước, của nhân dân và của thế hệ tương lai lên trên lợi ích cá nhân.

     Ngày nay, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vinh đang đứng trước những yêu cầu mới của quá trình đổi mới giáo dục đại học, chuyển đổi số, phát triển khoa học – công nghệ và hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc tìm hiểu, gìn giữ và phát huy truyền thống lịch sử của nhà trường không chỉ nhằm tri ân những người đi trước mà còn giúp mỗi cán bộ, giảng viên, người lao động và sinh viên hiểu sâu sắc hơn về trách nhiệm của mình đối với sự phát triển của nhà trường.

    Những giá trị được hun đúc qua các thế hệ cần tiếp tục được chuyển hóa thành động lực đổi mới: giữ vững truyền thống nhưng không bằng lòng với quá khứ; trân trọng lịch sử nhưng hướng mạnh tới tương lai; lấy chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và sự đóng góp cho xã hội làm thước đo cho sự phát triển của nhà trường.

Một tên đường – một sự tri ân lịch sử

    Năm 2026, tên cụ Nguyễn Lợi được đặt cho một tuyến đường tại phường Trường Vinh, tỉnh Nghệ An. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với một người chiến sĩ cách mạng tiền bối mà còn là dịp để thế hệ hôm nay nhắc nhớ về một giai đoạn lịch sử hào hùng của quê hương.

    Đối với cán bộ, giảng viên, người lao động và sinh viên Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vinh, việc cụ Nguyễn Lợi được đặt tên đường càng mang một ý nghĩa đặc biệt. Bởi Cụ không chỉ là một nhân vật trong lịch sử cách mạng Nghệ An mà còn gắn với những năm tháng đầu tiên của một cơ sở đào tạo kỹ thuật – nơi đã trải qua nhiều chặng đường xây dựng, trưởng thành và phát triển để trở thành Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vinh hôm nay.

    Tên cụ Nguyễn Lợi trên một con đường hôm nay có thể được nhìn nhận như một địa chỉ của ký ức lịch sử. Mỗi khi tên đường được nhắc đến, đó cũng là dịp để thế hệ hôm nay nhớ về những người đã góp phần làm nên lịch sử của quê hương, đất nước và lịch sử của chính ngôi trường mình đang học tập, công tác.

    Lịch sử ấy nhắc nhở chúng ta rằng: mọi thành quả của ngày hôm nay đều được xây dựng trên nền tảng của những thế hệ đi trước. Trân trọng quá khứ, gìn giữ truyền thống, sống có trách nhiệm với hiện tại và nỗ lực kiến tạo tương lai chính là cách thiết thực nhất để tiếp nối những giá trị mà các thế hệ tiền nhân đã dày công vun đắp.

    Cụ Nguyễn Lợi đã đi qua một chặng đường lịch sử đầy gian nan, nhưng những dấu ấn của cụ vẫn còn được lưu giữ trong ký ức của quê hương và trong lịch sử của nhà trường. Đó là một phần truyền thống cần được tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm, giới thiệu và giáo dục cho các thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên hôm nay và mai sau.

    Nhớ về cụ Nguyễn Lợi không chỉ là nhớ về một người chiến sĩ cách mạng tiền bối, mà còn là nhớ về một thế hệ đã sống, chiến đấu và cống hiến hết mình cho đất nước; để từ đó mỗi thế hệ hôm nay thêm trân trọng truyền thống, thêm tự hào về quê hương và có thêm động lực xây dựng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vinh ngày càng phát triển.

Tài liệu tham khảo

1. Báo Nghệ An
2. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Nghệ An